SEND THIS PAGE AS AN E-MAIL
Fill out the form below, along with your message, and click on the “send” button. The recipient of the message will receive an email with a link to the page http://www.givingeurope.com/assortment.
After sending the message you will return to the page you have forwarded.
Areas marked with a * have to be filled in.
Radiatiecystitis en hyperbare zuurstoftherapie
Radiatiecystitis is het te voorkomen?
Kanker van de organen gelegen in het bekken (prostaat,blaas,rectum) maakt bij mannen bijna 1/3e van alle kankergevallen uit. Bij vrouwen (baarmoeder,cervix, rectum ) is dit ongeveer 1/7e van alle kankergevallen. Radiotherapie is een belangrijke behandeling voor veel van deze kankersoorten. Ondanks nieuwe technieken in de radiotherapie zoals overlappende velden, betere weefselpenetratie van straling en brachytherapie is niet altijd radiatieschade aan gezonde weefsels te voorkomen. Met name de blaas(hals) ligt vaak gedeeltelijk in het bestralingsveld.
Hoe vaak komt radiatiecystitis voor?
De incidentie van radiatiecystitis varieert aanzienlijk in de literatuur afhankelijk van de plaats van de tumor,soort kanker, bestralingsdosis en gebruikte bestralingsveld. Het vaakst wordt radiatiecystitis gezien bij patiënten met prostaatkanker en blaaskanker. Door de hoge incidentie van prostaatkanker is binnen de patiëntengroep met radiatiecystitis deze groep verreweg het grootst. De mildere vormen graad 1 en 2 radiatiecystitis komen het vaakst voor. Bij prostaatkanker heeft ongeveer een kwart van alle patiënten met prostaatkanker 1 jaar na bestraling een graad 1 of 2 radiatiecystitis. Graad 3 en 4 radiatiecystitis wordt na een jaar in ongeveer 5% van alle patiënten met prostaatkanker die bestraald zijn gezien.
Welke klachten hebben patiënten met radiatiecystitis?
Radiatiecystitis wordt naar ernst onderverdeeld in 4 graden. Graad 1 heeft klachten van sporadische hematurie, dysurie en pollakisurie. Bij graad 2 is sprake van frequente maar intermitterende macroscopische hematurie, dysurie en pollakisurie. Bij graad 3 is sprake van voortdurende hematurie, dysurie en pollakisurie. Bij graad 4 is sprake van therapieresistente/refractoire hematurie, dysurie en pollakisurie waarbij tevens perforatie van de blaas en fistels gezien kan worden. Bij graad 3 en 4 radiatiecystitis spreekt men ook wel van een hemorragische cystitis.
Welke behandelingen bestaan er voor radiatiecystitis?
Graad 1 en 2 radiatiecystitis hoeven alleen behandeld te worden als de patiënt veel klachten heeft. Klachten als pollakisurie en dysurie kunnen behandeld worden met een anticholinergicum zoals oxybutynine. Bij graad 3 en 4 radiatiecystitis hangt de behandeling af van de bevindingen. Bij aanwijzingen voor een fistel is vaak chirurgie aangewezen. Daarnaast wordt bij graad 3 of 4 radiatiecystitis vaak aanvullend onderzoek zoals cystoscopie of beeldvorming verricht om andere oorzaken van hematurie (recidief tumor) uit te sluiten. Bij hemorragische cystitis worden de stolsels uit de blaas verwijderd, wordt de blaas langdurig gespoeld, eventuele anticoagulantia worden verminderd of gestopt en er worden bloedtransfusies gegeven. Bij ernstige bloedingen kan de blaas gespoeld worden met formaline of aluin oplossingen, hetgeen leidt tot verlittekening van de blaas. Vaak vermindert het bloeden tijdelijk maar deze behandelingen hebben aanzienlijke bijwerkingen (pijn, verkleining blaas).
Hyperbare zuurstoftherapie: de enige oorzakelijke behandeling van radiatiecystitis
Hyperbare zuurstoftherapie is de enige oorzakelijke behandeling van radiatiecystitis. Bij hyperbare zuurstoftherapie ademen patiënten 100% zuurstof in een drukkamer waardoor de weefsels verzadigd worden met zuurstof (tot 15 keer zo veel als normaal). Dit heeft verscheidene effecten. Door de radiotherapie is het weefsel in de blaas hypocellulair, hypovasculair en daardoor kwetsbaar en bloedt gemakkelijk. Door hyperbare zuurstoftherapie wordt vaatnieuwvorming gestimuleerd en kan een gedeeltelijke omkering van deze negatieve effecten worden bereikt. Het weefsel wordt sterker en bloedt minder snel. Daarnaast vermindert het de bloedingen en weefseloedeem direct tijdens de behandeling door de sterke vasoconstrictie als gevolg van de hyperoxemie.
Welk bewijs bestaat er voor de behandeling van radiatiecystitis met hyperbare zuurstoftherapie?
Uit verscheidene patiëntenseries blijkt dat na 30-40 behandelingen met hyperbare zuurstoftherapie 90-95% van de patiënten een zeer sterke vermindering heeft van hematurie op korte (weken) en middellange termijn (maanden)(1,2). Een gecontroleerde studie is helaas niet goed uit te voeren, omdat bij patiënten met ernstige hemorragische cystitis de alternatieve behandeling cystectomie is (2). Een aantal van de patiënten ontwikkelt op de lange termijn toch weer hematurie, dit is echter in het merendeel van de gevallen door een tumorrecidief en niet door een recidief van de radiatiecystitis (3). Daarnaast zijn de oncologische controles van patiënten met hyperbare zuurstoftherapie gemakkelijker doordat de blaas toegankelijker is voor cystoscopie en de beoordeling van biopten betrouwbaarder. Door verschillende auteurs wordt er dan ook voor gepleit dat hyperbare zuurstoftherapie de eerste keus is bij de behandeling van hemorragische cystitis (graad 3 en 4 radiatiecystitis)(2,4). Cyclofosfamide geïnduceerde radiatiecystitis heeft een vergelijkbare pathologie en symptomatologie als radiatiecystitis en reageert ook goed op hyperbare zuurstoftherapie (5).
Wat zijn de bijwerkingen van hyperbare zuurstoftherapie?
Vermoeidheid is een mogelijk optredende bijwerking maar verdwijnt snel na stoppen van de behandeling. Verder kan een lichte bijziendheid (0,5-1 dioptrie) ontstaan deze is echter in het merendeel van de gevallen ook reversibel. Zuurstofintoxicatie van het centraal zenuwstelsel kan leiden tot een epileptisch insult maar is zeer zeldzaam (ongeveer 1 op de 10.000 behandelingen). De behandeling is het stoppen van de zuurstof daarna verdwijnt het insult en komen patiënten snel weer bij. Barotrauma van het middenoor komt bij ongeveer 4% van alle patiënten voor. Patiënten krijgen tijdens de drukopbouw net als duikers de instructie om de oren te “klaren”. Dit klaren kan door slikken, gapen en de frenzel-maneuvre. Sommige mensen kunnen niet klaren door tubadysfunctie. Bij tubadysfunctie kan de lucht niet vrij via de neus en de buis van eustachius naar het middenoor stromen. Tijdens de drukopbouw(in Nederland van meestal 1 bar naar 2,5 bar) wordt het trommelvlies dan naar binnen gedrukt. De klachten variëren van milde druk tot pijn en (reversibel)gehoorverlies. Middels otoscopie kan de ernst van het barotrauma worden vastgesteld. Met rust genezen de meeste patiënten zonder klachten. Ter preventie van tubadysfunctie kunnen nasale decongestiva zoals oxymetazoline worden voorgeschreven. Als dit ook geen effect heeft wordt vaak beiderzijds een tympanostomie verricht(6).
(1) Lee HC, Liu CS, Chiao C, Lin SN. Hyperbaric oxygen therapy in hemorrhagic radiation cystitis: a report of 20 cases. Undersea Hyperb Med. 1994 Sep;21(3):321-7.
(2) Bevers RF, Bakker DJ, Kurth KH. Hyperbaric oxygen treatment for haemorrhagic radiation cystitis. Lancet. 1995 Sep 23;346(8978):803-5.
(3) Norkool DM, Hampson NB, Gibbons RP, Weissman RM. Hyperbaric oxygen therapy for radiation-induced hemorrhagic cystitis. J Urol. 1993 Aug;150(2 Pt 1):332-4.
(4) Parra C, Gómez R, Marchetti P, Rubio G, Felmer A, Castillo OA. Management of hemorrhagic radiation cystitis with hyperbaric oxygen therapy. Actas Urol Esp. 2011 Mar;35(3):175-9. Epub 2011 Feb 18.
(5) Ajith Kumar S, Prasanth P, Tripathi K, Ghosh P. Hyperbaric oxygen-A new horizon in treating cyclophosphamide-induced hemorrhagic cystitis. Indian J Urol. 2011 Apr;27(2):272-3.
(6) Jain KK Textbook of hyperbaric medicine
Gepubliceerd: 27-08-2012
